Het oudste harde bewijs¶

Geplande veroudering wordt vaak weggezet als samenzweringsdenken. Dat hoeft niet, want er ligt een gedocumenteerd geval, en het is honderd jaar oud.

Op 23 december 1924 richtten onder meer Osram, Philips en General Electric in Geneve het Phoebus-kartel op. De levensduur van de gloeilamp werd genormeerd op duizend uur, omlaag van de toen gangbare tweeduizend vijfhonderd. Leden stuurden hun lampen naar een Zwitsers testlaboratorium, en wie lampen leverde die te lang meegingen, kreeg een boete in Zwitserse frank die opliep met de overschrijding. Niet het falen werd beboet. Het te goed zijn werd beboet.

Dat is geen theorie over prikkels, dat is een contract met een strafbepaling. En let op wat het vereiste: een testlab, een meetprotocol en een productieproces dat nauwkeurig genoeg was om duizend uur te halen en niet vijftienhonderd. Zonder die bekwaamheid was het kartel onuitvoerbaar geweest.

Waarom het per technologiegolf terugkomt¶

Elke golf van nieuwe techniek opent de mogelijkheid opnieuw, op een nieuwe plek.

• Bij mechanische producten zit de veroudering in materiaalkeuze: een metalen tandwiel wordt een plastic tandwiel, op de plek waar de meeste koppel op staat.
• Bij elektronica zit ze in componenten met een bekende levensduur, zoals de condensator die het net iets te warm krijgt.
• Bij software zit ze in het intrekken van ondersteuning, en dat is de goedkoopste vorm die er bestaat. Er hoeft niets te slijten. Er hoeft alleen iets uitgezet te worden.

Die laatste is de belangrijkste verschuiving van mijn leven. Een fysiek product moest vroeger kapotgaan om vervangen te worden. Een verbonden product hoeft alleen te worden uitgezet. Mijn stappenteller in horlogevorm werkt niet meer omdat de app uit de winkel is gehaald, niet omdat er iets stuk is. Het uurwerk loopt nog jaren op een batterij. De functie is administratief beeindigd.

Wie de fysieke veroudering wil zien aankomen, moet naar het materiaal kijken. Wie de digitale wil zien aankomen, moet naar het bedrijfsmodel kijken.

Het is niet altijd opzet, en dat maakt het erger¶

De term suggereert een vergadering waarin iemand besluit dat het ding na vijf jaar kapot moet. Dat gebeurt, zie 1924. Maar het meeste verval van vandaag heeft die vergadering niet nodig.

Het ontstaat uit duizenden losse besluiten die elk voor zich verdedigbaar zijn. Dit onderdeel kan drie cent goedkoper. Deze test kan eruit want hij vindt zelden iets. Dit materiaal is negentig procent zo goed voor zestig procent van de prijs. Niemand kiest voor een slechter product. Iedereen kiest voor een lagere kostprijs, en het slechtere product is de optelsom.

Dat is lastiger te bestrijden dan een kartel, want er is geen contract om te vinden en niemand om aan te wijzen. Een kartel kun je verbieden. Een optelsom niet.

Waar je op kunt letten voor je koopt¶

Praktisch, want daar gaat het uiteindelijk om:

• Heeft de fabrikant er belang bij dat het lang meegaat? Een onvoorwaardelijke levenslange garantie werkt alleen als bedrijfsmodel wanneer het product echt lang meegaat. Dat is een prikkel die de goede kant op wijst, en die kun je nalezen.
• Zit er software in, en wat gebeurt er met het product als de fabrikant stopt of de app intrekt? Zoek de productnaam samen met woorden als bricked of right to repair.
• Is het te repareren, en door wie? iFixit publiceert repareerbaarheidsscores en gratis handleidingen. Wat makkelijk te repareren is, is meestal ook ontworpen om lang genoeg mee te gaan dat repareren loont.
• Bestaat de vakman nog? Dat is de vraag die niemand stelt en die alles bepaalt op de lange termijn.

Zie ook We worden bekwamer en de spullen worden slechter en Wat je niet bewaart, kan niet lekken.