De verschuiving¶

Een groeiend deel van wat vroeger bezit was, is nu een dienst. Je koopt geen film maar toegang tot een catalogus die verandert. Geen muziek maar een luisterrecht. Geen software maar een maandbedrag. In auto's zitten functies die fysiek in het toestel zitten en pas werken als je ervoor betaalt. En mijn eigen horloge telt geen stappen meer, niet omdat er iets stuk is, maar omdat de bijbehorende app is ingetrokken.

Dat laatste is het zuiverste geval. Er ging niets kapot. Iemand zette iets uit.

Waarom huren wint voor de verkoper¶

Dit is geen mysterie en er is geen samenzwering voor nodig. Vier voordelen, en ze zijn alle vier saai en zakelijk.

• Terugkerende omzet is meer waard dan een eenmalige verkoop, ook als het totaal lager uitvalt. Voorspelbaar geld weegt zwaarder in een waardering.
• Er ontstaat geen tweedehandsmarkt. Wie iets bezit, kan het doorverkopen, en die tweede eigenaar is een klant die je kwijt bent. Bij een dienst bestaat dat probleem niet.
• De prijs is achteraf aan te passen. Bij bezit staat de prijs vast op het moment van kopen. Bij een abonnement kan hij elk jaar omhoog, en de klant die zijn spullen in het systeem heeft staan, loopt niet weg.
• En het kan uit. Dat is geen bijwerking maar een machtsverhouding.

Wat je verliest, en dat staat op geen enkele rekening¶

De prijs van huren is te vergelijken met de prijs van kopen. Wat je daarnaast verliest, is dat niet.

Je kunt het niet doorgeven. Je kunt het niet repareren, want er valt niets te repareren aan iets waar je alleen toegang toe hebt. Je kunt niet weglopen zonder alles achter te laten wat je erin hebt opgebouwd. En je kunt niet rekenen op morgen, want het bestaat alleen zolang de andere partij het aanbiedt.

Dat is precies het gevoel dat mijn inboedel voor mij oplost. Iets bezitten dat langer meegaat dan jij, verandert hoe je ermee omgaat. Alles huren betekent dat je nergens meer voor zorgt, want zorgen voor iets dat niet van jou is en over drie jaar wordt uitgezet, is verspilde moeite.

Over de zin zelf¶

De formulering dat je niets zult bezitten heeft een geschiedenis, en die moet ik erbij zetten, anders is deze notitie meer waard voor mijn tegenstanders dan voor mij.

Ze komt uit een essay dat in 2016 voor het Wereld Economisch Forum werd geschreven door de Deense politica Ida Auken, als toekomstverkenning over een stad in 2030, uitdrukkelijk bedoeld als discussiestuk en niet als plan. Daarna is de zin losgezongen en een vaste kreet geworden in complotverhalen, waarin hij geldt als bewijs dat een kleine groep dit doelbewust organiseert.

Die lezing klopt niet, en ik heb er ook niets aan. Wat ik beschrijf heeft geen plan nodig. Elke afzonderlijke fabrikant die van verkoop naar abonnement gaat, doet dat om de vier redenen hierboven, in zijn eentje, zonder afstemming met wie dan ook. Dat duizenden bedrijven onafhankelijk dezelfde rekensom maken, verklaart de uitkomst volledig.

Sterker nog: de complotversie werkt in het voordeel van precies de partijen die het doen. Zolang het gesprek gaat over een geheime elite, gaat het niet over abonnementsvoorwaarden, over het recht op reparatie en over wat er met je apparaat gebeurt als de fabrikant stopt. Dat zijn de plekken waar je er echt iets aan kunt veranderen, en ze zijn saai genoeg om ongestoord te blijven bestaan.

Ik gebruik de waarneming dus wel en de kreet niet. Het is te meten dat er wordt verschoven van bezit naar toegang. Het is niet aangetoond, en ook niet nodig, dat iemand dat centraal stuurt.

Wat je eraan kunt doen¶

Klein en concreet, want daar geloof ik meer in.

Vraag voor je koopt wat er met het ding gebeurt als de fabrikant morgen stopt. Loop je bankafschrift langs op terugkerende afschrijvingen en vraag je bij elke af of je hem vandaag opnieuw zou nemen. Kies waar het kan het spul dat blijft werken zonder dat er iemand een server voor overeind houdt. En koop tweedehands, want daar heeft de verschuiving nog niet plaatsgevonden.

Zie ook Bijna alles wat ik bezit is ouder dan ik, en dat is een meting, Achter de betaalmuur van nieuwssites staan de trackers gewoon aan en De maker en de aandeelhouder willen niet hetzelfde.