Twee soorten mensen in dezelfde vergadering¶

In elk bedrijf dat iets maakt, zitten twee belangen aan tafel. De maker wil dat het ding goed is. De aandeelhouder wil rendement. Meestal wijzen die dezelfde kant op, want een goed product verkoopt. Maar niet altijd, en juist waar ze uiteenlopen zie je wie de doorslag geeft.

Dat is af te lezen aan het product zelf, en je hebt er geen jaarverslag voor nodig. Kun je het openmaken? Staat er documentatie bij? Wordt een onderdeel geleverd, of alleen een compleet nieuwe module? Elk van die keuzes kost geld en levert niets op in het kwartaal waarin ze gemaakt wordt. Ze verschijnen alleen in een product als iemand met macht ze belangrijk vond.

Apple als het duidelijkste geval¶

Bij de Apple II uit 1977 zaten de volledige schema's in de handleiding, met de listing van de code erbij. Steve Wozniak drong aan op uitbreidingssleuven zodat anderen er dingen in konden bouwen. Het uitgangspunt was dat de koper de machine zou openmaken, en dat dat goed was.

Hetzelfde bedrijf koppelt nu onderdelen aan het serienummer van het toestel, zodat een vervangend onderdeel dat technisch identiek is toch niet zonder meer werkt. Er is jarenlang gelobbyd tegen wetgeving die reparatie verplicht zou stellen.

De ingenieurs zijn niet dommer geworden en het bedrijf is niet in andere handen. Wat veranderde is wie de doorslag geeft als openheid en marge tegenover elkaar staan. Dat is geen moreel oordeel over Apple, het is een aflezing. Precies hetzelfde is bij tientallen bedrijven te zien.

Waarom passie geen romantiek is¶

Het klinkt zacht om te zeggen dat gepassioneerde makers betere dingen maken, en dat is het niet. Er zit een harde reden onder.

Kwaliteit zit voor het grootste deel in beslissingen die niemand controleert. Of een las een centimeter langer wordt. Of een test die zelden iets vindt toch blijft draaien. Of iemand terugloopt naar de tekentafel omdat het net niet goed genoeg voelt. Dat soort keuzes valt niet af te dwingen met een specificatie, want ze zijn te klein en te talrijk om op te schrijven.

Iemand die het ding zelf wil gebruiken, maakt die keuzes vanzelf goed. Iemand die op een kostenpost stuurt, maakt ze vanzelf net andersom. En omdat er duizenden van die keuzes in een product zitten, is de optelsom het verschil tussen een deur die dichtvalt als een kluis en een deur die knerpt.

Daarom is de vraag niet of ingenieurs nog bekwaam zijn. Die zijn ze. De vraag is of hun oordeel nog ergens de doorslag geeft.

De tegenbeweging bestaat¶

Dit is geen verhaal dat maar een kant op loopt, en dat hoort erbij.

Louis Rossmann is het bekendste voorbeeld: een reparateur die zich jarenlang publiekelijk verzet tegen onderdelenkoppeling en gesloten hardware, en die daarmee het recht op reparatie op de kaart heeft gezet. Toen 3D-printerfabrikant Bambu Lab zijn firmware verder dichttimmerde, herpubliceerden hij en Gamers Nexus de betreffende code als openlijke confrontatie. Dat is niet symbolisch. Zulke conflicten bepalen wat een fabrikant de volgende keer durft.

En het werkt door in wetgeving. De Europese richtlijn over het recht op reparatie is in 2024 aangenomen, en lidstaten moeten haar uiterlijk 31 juli 2026 in nationaal recht hebben omgezet. Fabrikanten worden verplicht bepaalde producten ook buiten de garantie te repareren tegen een redelijke prijs, onderdelen en reparatie-informatie beschikbaar te stellen, en wie kiest voor reparatie in plaats van vervanging krijgt een jaar extra garantie.

In de Verenigde Staten kwam de druk van de toezichthouder. Nadat de FTC en vijf staten John Deere hadden aangeklaagd over reparatiesoftware, ligt er sinds juli 2026 een schikking die het bedrijf tien jaar lang verplicht boeren en onafhankelijke reparateurs dezelfde middelen te geven als de eigen dealers.

Dat is de kant van het verhaal die zelden verteld wordt. De prikkel is niet onveranderlijk. Hij is beleid, en beleid is te veranderen.

Zie ook We worden bekwamer en de spullen worden slechter, De Cybertruck is wel echte onbekwaamheid en wet en handhaving zijn geen tegenkracht tegen het geld.