Wat me opviel¶

Ik schrok van kookgewoonten in het buitenland, en vooral in Amerika. Hier koken we zelf. We gaan uit eten en we bestellen ook wel, maar het is de uitzondering. Daar lijkt bezorgen de standaard te zijn geworden, tot het punt waarop zelf koken iets is dat opvalt en uitleg vraagt.

Dit is mijn waarneming en geen statistiek. Ik heb er geen cijfers bij gezocht en ik doe alsof niet anders. Maar het beeld liet me niet los, want ik herkende de vorm ervan.

Vervanging, niet verval¶

Vaardigheden verdwijnen zelden doordat mensen ze verleren of dommer worden. Ze verdwijnen doordat er iets komt dat ze overbodig maakt.

Dat is meestal winst. Niemand mist het boenen van de was op een wasbord. De wasmachine nam een taak over die niets opleverde behalve tijdverlies, en er ging geen kennis verloren die iemand nodig had.

Maar niet elke vervanging is van dat type. Bij sommige ligt er onder de taak nog iets anders: het vermogen om zonder de dienst te functioneren. Wie kan koken, kan eten maken van wat er in huis is. Wie het nooit leerde, is afhankelijk van een app, een bezorger en een keten die moet blijven draaien. Dat is dezelfde handeling met een totaal andere onderliggende positie.

Waarom de terugweg dicht gaat¶

Dit is het deel dat me het meest bezighoudt, en het geldt net zo goed voor de klokkenmaker.

Koken leer je niet uit een boek. Je leert het van iemand die het al kan, meestal thuis, meestal jong, en meestal zonder dat iemand het lesgeven noemt. Datzelfde geldt voor een ambacht: het zit in handelingen die niet volledig zijn op te schrijven, en het gaat over van mens op mens.

Als een generatie die overdracht overslaat, is het niet zo dat de kennis in een la ligt te wachten. De keten is dan gebroken. Wie het over twintig jaar weer wil, moet het opnieuw uitvinden of van ver halen, en dat is iets heel anders dan het terugpakken.

Daarom zeg ik dat er over vijf of tien jaar een generatie kan zijn die koken echt als vak moet gaan leren, zoals je nu een cursus zou volgen. Niet omdat ze het verleerd zijn. Omdat niemand het ze heeft laten zien.

De verbinding met de rest¶

Hier komt de tak rond.

Bij producten zag ik dat de prikkel bepaalt welke bekwaamheid er nog gebouwd wordt, en dat wat niet meer gemaakt wordt uiteindelijk ook niet meer gemaakt kan worden. Bij mensen werkt het net zo. Wat een dienst overneemt, hoeft niemand meer te kunnen, en wat niemand meer kan, kan niemand meer doorgeven.

Het gevolg is niet alleen dat je afhankelijk wordt van een bedrijf. Het is dat je afhankelijk wordt zonder alternatief, en dat is precies de positie waarin het bedrijf zijn voorwaarden kan aanscherpen. Dat is dezelfde beweging die ik bij platforms beschrijf, alleen speelt ze zich hier af in wat mensen zelf nog kunnen.

Wie kan koken, kan de app opzeggen. Wie het niet kan, heeft geen keuze meer, en dan is de prijs die de app vraagt geen aanbod maar een rekening.

Zie ook Bijna alles wat ik bezit is ouder dan ik, en dat is een meting, We worden bekwamer en de spullen worden slechter en Twintig jaar lang won werkende software van veilige software.