Drie geboortedata¶

Anne Frank werd geboren op 12 juni 1929. Martin Luther King op 15 januari van datzelfde jaar. Koningin Elizabeth de Tweede op 21 april 1926.

Elizabeth was dus ruim drie jaar ouder dan allebei. Zij stierf in 2022. Als Anne Frank en King hadden geleefd, waren zij op dat moment nog geen 94 geweest, en dus jonger dan de vrouw die we tot voor kort gewoon op televisie zagen.

Dat voelt onmogelijk. En het is precies goed.

Waarom het niet klopt in je hoofd¶

Anne Frank hoort in mijn hoofd bij een ander tijdperk. Niet bij een ander decennium, bij een andere wereld. Korrelige zwart-witfoto's, een oorlog die in geschiedenisboeken staat, iets wat vóór de moderne tijd ligt.

Elizabeth hoorde bij nu. Kleurenbeelden, nieuwsuitzendingen, een gezicht dat mee veranderde met de jaren.

Toch was ze de oudste van de drie.

Wat hier gebeurt, is dat ik ze niet dateer op wanneer ze begonnen maar op het laatste beeld dat ik van ze heb. Wie jong sterft, wordt bevroren in de beeldtaal van zijn sterfjaar. Anne Frank is voor altijd vijftien, in de fotografie van 1942. King is voor altijd 39, in het beeldmateriaal van 1968. Ze zijn niet meegereisd.

Elizabeth reisde wel mee. Elk jaar opnieuw gefotografeerd, in betere kwaliteit, tussen dingen die ik herken. Daardoor schoof ze in mijn hoofd steeds op naar het heden, terwijl haar geboortejaar geen millimeter bewoog.

De techniek doet mee¶

Er zit nog een laag onder, en die is technisch.

Ik dateer een gebeurtenis onbewust aan de kwaliteit van het beeld. Zwart-wit en korrelig is lang geleden. Kleur is recent. Scherp is nu.

Dat is een volstrekt onbetrouwbare maatstaf, want hij meet de camera en niet de tijd. Er bestaan kleurenfoto's uit de jaren dertig en er wordt vandaag bewust in zwart-wit gefotografeerd. En materiaal dat wordt gerestaureerd, ingekleurd of vloeiender gemaakt, verschuift daardoor in je gevoel naar voren, terwijl er niets aan de datum verandert.

Dat vind ik onrustbarend, want het betekent dat de manier waarop iets is vastgelegd bepaalt hoe ver weg het voelt. Wie de vastlegging verbetert, verandert het verleden in de beleving van mensen zonder één feit aan te raken.

Waarom dit in dit manuscript hoort¶

Om dezelfde reden als de rest van deze tak: het is een systematische fout in het instrument waarmee ik de wereld waarneem.

Mijn tijdsgevoel is geen klok. Het is een schatting op basis van beeldkwaliteit, van hoeveel ik me van een periode herinner, en van of iemand is blijven doorleven in het nieuws. Alle drie hebben ze niets met chronologie te maken.

En het is de reden dat ik in mijn werk nooit op afstand in de tijd afga maar altijd op de datum. Een tracker die er in 2019 al was, voelt als oud nieuws en is dat niet. Een besluit van de toezichthouder uit 2021 voelt als recent en is inmiddels door drie ontwikkelingen ingehaald. Het gevoel van hoe ver iets weg ligt, is geen informatie.

Zet er een datum bij. Dan hoef je niet te vertrouwen op een instrument dat aantoonbaar de camera meet in plaats van de tijd.

Zie ook Decenniumgrenzen worden achteraf aangebracht, Je kunt vergeten dat je je iets herinnerde en Een landlabel is zo oud als de database die het gaf.