Waarom dit geen onderwerp is¶

Deze notitie hoort nergens bij en overal. Nieuwsgierigheid gaat niet over trackers, niet over kwaliteit en niet over de wet. Ze zit onder alle drie.

Daarom staat ze hier als losse notitie en niet als tak. Een tak beantwoordt de vraag waar iets over gaat. Dit beantwoordt de vraag hoe je ergens naar kijkt, en dat hoort thuis op de plek waar alles naartoe wijst in plaats van in een eigen hokje.

Wat Vsauce goed doet¶

Michael Stevens begint een video met een vraag die een kind zou kunnen stellen. Hoe zwaar is het internet. Wat gebeurt er als de aarde stopt met draaien. Waar is de rand van het heelal. Dat zijn geen slimme vragen, het zijn eerlijke vragen.

En dan gaat het uit de bocht, op de goede manier. Om die simpele vraag te beantwoorden blijkt hij natuurkunde nodig te hebben, of wiskunde, of geschiedenis, of een stuk filosofie over wat een vraag eigenlijk is. Twintig minuten later weet je iets wat je nooit had opgezocht, en het is geen moment neerbuigend geweest.

Dat laatste is het vak. Niemand wordt dom gehouden en niemand wordt dom gemaakt.

Wat het met mijn werk te maken heeft¶

Mijn onderzoek begint precies zo. Waar gaat dit verzoek naartoe. Wie krijgt dit te zien. Wat gebeurt er als ik weiger. Dat zijn geen briljante vragen, het zijn de vragen die iedereen zou kunnen stellen en die vrijwel niemand stelt.

Het antwoord vergt vervolgens netwerkkennis, wat recht, wat statistiek en soms een stuk economie. Dat is dezelfde beweging: een gewone vraag die je dwingt ergens diep in te gaan.

En de reden dat vrijwel niemand ze stelt, is niet dat mensen dom zijn. Het is dat de vragen te simpel lijken om serieus te nemen. Precies daar zitten de open deuren.

Nieuwsgierigheid tegenover argwaan¶

Er is een verschil dat ik moet bewaken, want mijn vak trekt naar de verkeerde kant.

Argwaan begint bij een verwachting: hier zit iets fout, ik ga het vinden. Nieuwsgierigheid begint zonder: ik weet niet wat hier gebeurt, laten we kijken. De eerste vindt wat ze zoekt, ook als het er niet is. De tweede vindt wat er is, ook als het iets anders is dan verwacht.

Bijna al mijn methodische beginselen komen hierop neer. Beargumenteer eerst het tegendeel. Een nulbevinding is ook een bevinding. Overclaim niet. Dat zijn geen regels tegen slordigheid, het zijn regels die de nieuwsgierigheid beschermen tegen de argwaan.

Mijn andere voorbeelden¶

Dezelfde houding herken ik elders, in heel andere vormen. Bij Kafka, die een absurde situatie neerzet en hem daarna volstrekt consequent uitwerkt, tot je begrijpt dat het niet over ongedierte gaat maar over hoe een mens in een systeem staat. Bij Dostojevski en Poesjkin, die een mens niet beoordelen maar volgen tot je hem van binnenuit snapt. Bij de orthodoxe heiligen, waar het niet gaat om gelijk hebben maar om wat een leven werkelijk vraagt. En bij Jordan Peterson, die vragen serieus neemt die anderen te groot of te ongemakkelijk vinden.

Wat die allemaal delen is dat ze bij het begin beginnen en niet bij de conclusie. Ze doen niet alsof het antwoord al vaststaat en de rest een formaliteit is.

Dat is wat ik van ze wil leren, en het is moeilijker dan het klinkt. Wie ergens vijf jaar naar kijkt, denkt op een dag dat hij het antwoord al weet voordat hij heeft gemeten. Dat is het moment waarop het werk waardeloos wordt.

Zie ook Beargumenteer eerst het tegendeel van je eigen bevinding, Mijn eerste reactie op nieuwe techniek blijft enthousiasme en Waarom ben ik de enige die dit doet?.