Wat er overblijft als je de modewoorden wegstreept¶

Forbes publiceerde in oktober 2025 een lijst van technische vaardigheden die ook in een slechte arbeidsmarkt gevraagd blijven, samengesteld uit bijdragen van twintig bestuurders. De koppen klinken als je zou verwachten: agentic AI, MLOps, Kubernetes, prompt engineering, blockchain.

Maar lees wat er onder die koppen staat en er verschijnt iets anders. Systeemdenken naast kritisch denken, het bos en de bomen tegelijk kunnen zien. De oorzaak van een storing vinden dwars door applicaties, infrastructuur en beveiliging heen. Begrijpen wat code werkelijk doet, ook als een model hem heeft geschreven. Techniek kunnen vertalen naar wat het een organisatie oplevert. Helder uitleggen aan mensen die je vak niet kennen. Weten waar je moet zoeken en dan doorpakken in plaats van blijven hangen in onderzoek.

Vrijwel geen van die dingen is gereedschap. Het zijn manieren van kijken.

En precies die worden als cursus verkocht¶

Daar zit de wrijving. Een gereedschap kun je leren in een week: dit is de knop, zo werkt de configuratie. Systeemdenken is geen knop. Root-cause zoeken evenmin, en een goed gebruikersonderzoek al helemaal niet.

Toch is er een hele industrie die precies dat verkoopt. Word in tien weken data-engineer, in een weekend UX-ontwerper, in een tweedaagse prompt engineer. De belofte is niet dat je kennismaakt met het vakgebied, maar dat je het aan het eind kunt.

Dat is dezelfde structuur als bij het product dat er goed uitziet in de winkel. De cursus verkoopt wat te tonen is op het moment van kopen, namelijk een certificaat, en niet wat pas jaren later blijkt, namelijk of je het echt kunt. En net als bij dat product is de koper degene die het verschil pas ontdekt als het te laat is.

Aanleg, voorzichtig geformuleerd¶

Er zit iets in mensen dat bepaalt of dit soort denken makkelijk gaat. Wie graag systemen uit elkaar haalt, patronen zoekt, details niet loslaat en het onaangenaam vindt als iets niet klopt, heeft een voorsprong in dit vak die niet uit een cursus komt.

Ik houd het bij cognitieve stijl en niet bij een diagnose. Er is echt onderzoek naar het verschil tussen systematiserend en op mensen gericht denken, en naar de oververtegenwoordiging van de eerste stijl in techniek. Maar van "veel mensen in dit vak denken zo" naar "je moet zo zijn" is een stap die het onderzoek niet draagt, en die bovendien mensen buitensluit die het wel degelijk kunnen.

Wat ik wel durf te zeggen: deze manier van denken is niet uniform verdeeld, ze is niet in een weekend aan te leren, en doen alsof dat wel kan is oneerlijk tegenover wie het koopt.