Wat er bleef hangen¶

Ik heb tientallen uren aan colleges, lezingen en gesprekken van Jordan Peterson gezien. Niet een paar fragmenten, maar hele reeksen, waaronder zijn psychologische lezing van oude verhalen.

Wat daarvan is blijven hangen, is smaller dan het geheel maar het zit diep. De koppeling tussen verantwoordelijkheid en betekenis. Niet: zoek geluk, maar: neem een last op je die de moeite waard is, en de betekenis volgt daaruit. Begin bij het kleinste wat je vandaag in orde kunt maken, want ordelijk krijgen wat binnen je bereik ligt is de enige plek waar je invloed hebt.

Voor mij is dat niet abstract gebleven. Een deel van waarom ik dit werk doe zonder dat iemand erom vraagt of ervoor betaalt, komt uit dat idee. Iets zien wat niet klopt en het daarom oppakken, ook als niemand je aanwijst.

De andere gedachte die me bijbleef is dat comfort niet vormt en weerstand wel, mits gedoseerd. Die staat hier elders uitgewerkt en ik kwam hem via hem tegen, ook al is hij veel ouder dan hij.

Waar ik mijn eigen regel moet toepassen¶

Nu het deel dat er hoort te staan, want anders is dit fanpost en geen manuscript.

Elders schrijf ik dat bekwaamheid in het ene domein niet overdraagt naar het andere, en dat de vinkjeszetter gevaarlijk is omdat hij overtuigend klinkt op een terrein dat niet het zijne is. Die regel moet ik ook toepassen op iemand van wie ik veel heb geleerd, juist omdat ik veel van hem heb geleerd.

Peterson is klinisch psycholoog en hoogleraar geweest. Op het terrein van persoonlijkheid, van hoe mensen zich staande houden en van de psychologische lading van oude verhalen, spreekt hij vanuit zijn vak.

Zodra hij dat terrein verlaat, en dat doet hij vaak, geldt dat gezag niet meer. Zijn uitspraken over politiek, over klimaat, over hele bevolkingsgroepen en over vakgebieden waarin hij niet is opgeleid, moeten op precies dezelfde manier worden gewogen als die van iedere andere geïnteresseerde leek. Dat hij ergens anders scherp is, maakt hem daar niet betrouwbaarder. Vaak is hij daar ook aantoonbaar onnauwkeurig, en de stelligheid waarmee hij het brengt is dan een risico in plaats van een aanwijzing.

Dat is geen aanval op hem. Het is dezelfde toets die ik op de Belastingdienst loslaat en op mezelf.

Waarom ik het toch opschrijf¶

Er is een reflex om iemand die omstreden is geworden helemaal niet meer te noemen, en die reflex vind ik intellectueel lui.

Als ik alleen zou verwijzen naar denkers die op geen enkel punt aanvechtbaar zijn, hield ik niemand over. De volwassen houding is niet kiezen tussen aannemen en afwijzen, maar per uitspraak vaststellen waar ze vandaan komt en wat ze waard is.

Dus: wat hij over verantwoordelijkheid en betekenis zegt, heeft mijn denken gevormd en dat erken ik. Wat hij buiten zijn vak beweert, weeg ik als een mening van een intelligente buitenstaander, en ik heb er geen enkele reden voor om dat zwaarder te laten wegen omdat hij het is die het zegt.

Precies dat onderscheid maken is wat ik hier in het hele manuscript probeer te doen. Het zou vreemd zijn om er een uitzondering voor te maken bij iemand die me heeft geleerd zulke onderscheidingen te maken.

Hij gebruikt het kanaal dat mensen wegtrekt¶

Wat me daarbij opvalt is waar hij zijn publiek vandaan haalt. De plek waar mensen afdwalen is inmiddels het aanbevelingsalgoritme: eindeloos doorschuiven van filmpje naar filmpje, zonder dat er iets blijft hangen. Peterson gebruikt precies dat kanaal. Zijn colleges staan tussen die filmpjes, in dezelfde stroom, met dezelfde miniaturen en titels.

En wat er dan gebeurt is het omgekeerde van doorschuiven. Iemand die op YouTube zat te scrollen komt terecht bij twee uur over verantwoordelijkheid, en blijft zitten. Het kanaal dat is gebouwd om aandacht te versnipperen wordt gebruikt om aandacht juist ergens vast te houden. Zijn boek 12 Rules for Life doet hetzelfde in gedrukte vorm: regels die klinken als zelfhulp, met daaronder een veel zwaarder betoog.

Ik vind dat een van de weinige overtuigende antwoorden op de klacht dat sociale media mensen wegtrekken. Klagen over het kanaal verandert het kanaal niet. Er iets in zetten dat de moeite waard is, wel.

Zie ook Doorstane tegenslag vormt mensen sterker dan comfort, Op IT-afdelingen beslist wie het vak nooit beoefende en Beargumenteer eerst het tegendeel van je eigen bevinding.