Hoe de wereld opengaat¶

Er zit een merkwaardig mechanisme in de verspreiding van kennis. Zodra een schrijfster van NRC je werk interessant vindt en besluit erover te publiceren, gaat de wereld voor je open. Wat daarna volgt is een keten. Tweakers pikt het op, NRC publiceert, Security.NL neemt het over. Eén enkele beslissing zet een lawine in gang.

Ik heb dat van dichtbij gezien. Het gaat niet geleidelijk. Er is een drempel, en zolang je die drempel niet over bent, gebeurt er weinig, hoe goed je meting ook is. Zodra je hem wel over bent, versnelt alles tegelijk. Dat is geen natuurwet. Het is het gevolg van hoe de Nederlandse mediaketen op elkaar reageert. De ene redactie kijkt naar de andere.

Dat kijken naar elkaar is de motor. Een vakblad als Tweakers ziet dat NRC iets serieus neemt, en neemt het daardoor zelf ook serieus. Security.NL ziet dat beide erover schrijven, en pikt het op. Elke schakel gebruikt de vorige als bewijs dat het de moeite waard is. Dat maakt het bereik groot, en het maakt het ook kwetsbaar, want de hele keten hangt aan die eerste beslissing. Trekt de eerste redactie zijn interesse in, dan valt er niets aan te wijzen dat de rest alsnog in beweging zet.

De Belastingdienst als voorbeeld¶

Neem de Belastingdienst. Ik mat dat er een Adobe-tracker liep en publiceerde het. Bewijsniveau: gemeten. De tracker stond in mijn eigen waarneming van het verkeer, dat is te controleren. Toch bleef het aanvankelijk liggen. Pas toen een NRC-journalist het oppakte, ging het echt rollen. Tweakers, Security.NL, en uiteindelijk de Tweede Kamer met twaalf Kamervragen. Daarna ging de tracker uit en volgde erkenning.

Het contrafeitelijke is het scherpst. Had die ene journalist het niet interessant gevonden, dan was er geen keten geweest. Geen Kamervragen, geen verandering door druk van het volk. Bewijsniveau: afgeleid. Ik kan niet meten wat er zou zijn gebeurd in een wereld waarin de journalist wegkeek. Maar het patroon is consistent. Zonder de mediaschakel blijft de meting een bericht dat een paar honderd vakgenoten zien. Met de schakel wordt het een politiek feit.

Let op wat hier precies de doorslag gaf. De meting was in beide werelden identiek. De Adobe-tracker liep, of NRC nu belde of niet. Wat de uitkomst bepaalde, was iets buiten de inhoud, namelijk de interesse van één redactie. Dezelfde feiten, twee totaal verschillende uitkomsten, en het verschil zat in een keuze waar ik geen invloed op had. Dat is precies waarom deze zaak me bijbleef. Ze laat de macht van de schakel zien op het moment dat je hem het minst verwacht, want de feiten waren rond en toch hing alles aan een telefoontje.

Eén beslissing is een poortwachter¶

En daar zit meteen het ongemakkelijke. Die ene beslissing werkt als een poortwachter. Geen directeur bepaalt of belangrijke kennis het publiek bereikt. Geen toezichthouder, geen inlichtingendienst. Het is een journalist van NRC die het bepaalt. Eén persoon staat tussen de waarheid over onderwerpen die ertoe doen en achttien miljoen Nederlanders. Vindt die persoon het niet interessant, dan blijft het liggen, hoe zorgvuldig het ook gemeten is.

Dat is een structureel feit over hoe kennis in Nederland zijn weg vindt. Het is niet de schuld van de journalist. Het is de vorm van het systeem. De persoon is toevallig, de positie is dat niet. Er zit een flessenhals in de keten, en wie in die flessenhals staat, heeft macht die niet in verhouding staat tot de rol. Een enkele redacteur beslist mee over wat een land wel en niet te weten komt.

Vriendjespolitiek en macht, van dichtbij¶

Wat hier gebeurt, is in de kern vriendjespolitiek en macht, gebundeld in één keten. Wie je kent en wie jou interessant vindt, bepaalt of je meting het publiek haalt. Dat is ongelofelijk vreemd om van dichtbij mee te maken. Je hebt het werk gedaan, de meting klopt, en toch hangt de uitkomst aan de smaak van een handvol mensen.

En toch raakt het me niet meer of ik nog eens word gevraagd. Dat komt door wat er daarna vaak gebeurt. Mijn stukken worden overgenomen en in eigen woorden achter de NRC-paywall gezet. Werk dat ik juist open en gratis deel, verdwijnt dan achter een betaalmuur. Alleen wie bij NRC betaalde, kon het lezen. Zo bezien informeert de media het volk niet eens meer. Op zijn best vermaakt ze het volk selectief. Wat gratis en controleerbaar begon, wordt een product dat je moet kopen.

Ik schrijf dit zonder rancune, want het is de logica van het bedrijf. Een krant leeft van betalende lezers, dus zet ze haar verhalen achter een muur. Dat is voor de krant verstandig. Het effect op de verspreiding van kennis is alleen wrang. De bevinding was van iedereen op het moment dat ik hem publiceerde. Nadat de keten hem heeft opgepakt, is diezelfde bevinding voor een deel van het publiek weer weggesloten. De informatie is niet groter geworden door de media. Ze is opnieuw verdeeld, en de verdeling volgt wie betaalt.

Wat dit voor mijn eigen werk betekent¶

Dit is precies waarom ik zelf blijf publiceren, controleerbaar en voor iedereen toegankelijk. Als ik afhankelijk word van de keten, geef ik de beslissing over wat het publiek bereikt uit handen. Door mijn werk open te zetten, houd ik één ding overeind. De burger kan altijd bij de bron. De redactie mag kiezen wat ze overneemt, de betaalmuur mag doen wat hij doet, en de meting blijft ondertussen gewoon staan waar iedereen erbij kan.

Dat lost de flessenhals niet op. Voor echt bereik heb ik de keten nog steeds nodig, en dat blijft een afhankelijkheid die ik niet in de hand heb. Maar het verkleint de schade. Ik kan niet afdwingen dat men luistert. Ik kan wel afdwingen dat wie wil luisteren, niet eerst langs een poortwachter of een betaalmuur hoeft. Zolang de bron open ligt, bepaalt niet één redactie in mijn plaats of de burger het te zien krijgt.

Er is nog een reden om het zo te doen. Een open bron is ook een controle op de keten zelf. Als een krant mijn bevinding overneemt en er iets aan verdraait, kan iedereen het teruglezen bij de bron en de twee vergelijken. De macht van de poortwachter is het grootst als niemand kan nakijken wat er in de flessenhals met de feiten is gebeurd. Door de meting open te laten liggen, geef ik de lezer het gereedschap om dat na te lopen. De keten mag het verhaal vertellen zoals ze wil. De feiten staan er ondertussen naast, onbewerkt, voor wie de moeite neemt.

Zie ook Waarom luisteren mensen naar mij?, Media maakt er vaak net een eigen verhaal van en Waarom krijgen mijn stukken zoveel tractie?.