Het glazen plaatje¶

Er ligt een plat glazen plaatje naast je bank. Je tikt er wat op, en een uur later staat er een warme maaltijd aan je voordeur, klaargemaakt door iemand die je nooit ziet en bezorgd door iemand anders die je ook niet kent.

Dat is, als je er even bij stilstaat, ongelooflijk. Een paar decennia geleden was het pure sciencefiction. En wij vinden het volstrekt normaal, tot het een keer niet werkt.

Ik wil daar niet lacherig over doen. Het is echt knap, en het maakt levens makkelijker.

De asymmetrie¶

Wat me fascineert is niet de techniek zelf, maar hoe verschillend we ertegenaan kijken afhankelijk van hoe je haar noemt.

Noem het een handige app, en het is dichtbij, leuk en van jou. Je hoeft niet te weten hoe het werkt om het te vertrouwen. De magie mag een zwarte doos zijn.

Noem exact hetzelfde ding code, of kwetsbaarheid, of gegevensverwerking, of wet, en het schuift onmiddellijk weg. Dan is het te technisch, iets voor specialisten, ver van je bed. Precies dezelfde persoon die het plaatje zonder aarzeling vertrouwt, haakt af zodra je vertelt wat er in dat plaatje gebeurt.

Dat is geen domheid. Het is een keuze die het systeem voor je maakt: de magie wordt naar je toe gebracht, de gevolgen worden op afstand gehouden. En allebei gebeurt met opzet.

Waarom de magie dichtbij mag en de rest niet¶

Het is namelijk geen toeval dat de ene kant aanvoelt als dichtbij en de andere als ver weg.

De magie is ontworpen om dichtbij te zijn. Er zijn jaren en miljoenen in gestoken om die maaltijd twee tikken van je vandaan te leggen, want dat verkoopt. Elke drempel is weggehaald.

De gevolgen zijn even zorgvuldig op afstand gezet. De voorwaarden staan in taal die je niet leest. De gegevensstromen zitten achter een interface die er glad en simpel uitziet. Wat er met je locatie of je bestelgeschiedenis gebeurt, is nergens te zien op het plaatje zelf. Het is niet dat het te technisch is om te begrijpen, het is zo gebouwd dat je het niet tegenkomt.

Dus als iemand zegt dat de code en de wet te ver van hem afstaan, heeft hij gelijk, maar niet omdat het van nature zo is. Ze zijn ver weg gezet.

Wat mijn werk daarmee te maken heeft¶

Dit is, denk ik, de beste samenvatting van wat ik eigenlijk doe.

Ik verplaats niets. Ik maak niets kapot en ik voeg niets toe. Ik haal alleen de afstand weg die er kunstmatig in is gebouwd. Ik laat zien wat er in dat plaatje gebeurt als je op bestellen tikt, welke partijen meekijken, waar het heen gaat.

De maaltijd blijft even lekker. De app blijft even handig. Wat verandert is dat de gevolgen even dichtbij komen te staan als de magie, zodat je ze allebei kunt meewegen in plaats van alleen de helft die naar je toe is geschoven.

En daarom is mijn moeilijkste taak niet het meten. Het is het overbruggen van precies deze afstand: iemand die de magie omarmt zover krijgen dat hij ook naar de andere kant kijkt, zonder dat het voelt als een verwijt of als huiswerk. Dat is de reden dat ik uitleg zonder neer te kijken, en dat ik bij elke bevinding zet wat je er zelf mee kunt. Kennis die te ver weg voelt, verandert niets.

Zie ook In appelmoes zit een wettelijk toegestaan aantal insectendelen, privacy is geen papieren discussie maar code en Twintig jaar lang won werkende software van veilige software.