Wat Holmes goed doet¶

Het aantrekkelijke aan Sherlock Holmes is niet dat hij slim is. Het is dat hij kijkt waar anderen aannemen.

Iedereen in die verhalen ziet dezelfde kamer. Het verschil is dat de rest binnenkomt met een verwachting en die bevestigd ziet, terwijl hij binnenkomt zonder en registreert wat er werkelijk staat. Daar komt zijn voorsprong vandaan: niet uit een groter brein, maar uit een andere volgorde. Eerst waarnemen, dan verklaren.

Daar komt bij dat hij een uitgewerkte werkwijze heeft, dat hij zijn vak apart heeft bestudeerd tot in details die niemand nuttig vond, en dat hij het lef heeft om een conclusie hardop te zeggen. Die combinatie maakt hem, niet één eigenschap.

Waar ik hem moet tegenspreken¶

En dan de nuance die erbij hoort, want anders is dit een reclamefolder.

Holmes werkt alleen omdat Conan Doyle de dader al kende. Elke keten van kleine waarnemingen naar één zekere conclusie is achteraf geconstrueerd door iemand die het antwoord had. In werkelijkheid zijn er bij elke set aanwijzingen tientallen verklaringen die net zo goed passen, en de meeste zijn saai.

Redeneren van een detail naar zekerheid is in het echte leven precies de fout waar ik elders voor waarschuw: je vindt het patroon dat je zoekt, het is narekenbaar, en het klopt niet. Zou Holmes bestaan, dan zou hij regelmatig met grote stelligheid de verkeerde aanwijzen, en zijn zelfvertrouwen zou dat erger maken in plaats van beter.

Wat je van hem moet overnemen is dus de houding en niet de methode. Waarnemen voordat je verklaart, ja. Van drie details naar één zekere dader, nee. Bij mij eindigt diezelfde keten in een bewijsladder met treden, juist omdat die zekerheid er niet is.

Wat ik om me heen zie¶

De beweging om me heen gaat de andere kant op, en dat zie ik op drie manieren.

Gebruikers in plaats van makers. Mensen die dagelijks met tien systemen werken en er geen enkel begrijpen. Niet omdat ze dom zijn, maar omdat alles zo is ontworpen dat je niets hoeft te snappen. Dat is comfort, en het kost je de derde trede.

Aannemers in plaats van onderzoekers. Iets voor waar houden omdat het van een betrouwbare plek kwam, en het daarna doorvertellen. De hele shadowban-mythe draait daarop, net als het merendeel van wat er over technologie wordt gezegd.

Meningen in plaats van standpunten. Het verschil is dat een standpunt uit iets voortkomt en dus kan wijken voor iets beters. Een mening is een positie die je hebt en verdedigt. Bij het eerste kun je vragen waar het vandaan komt. Bij het tweede is die vraag onbeleefd.

Waar ik voorzichtig moet zijn¶

Er zit een houding in dit soort observaties waar ik zelf niet in wil vervallen.

Het is makkelijk om laatdunkend te doen over wat mensen maken, over het schilderij van de koe of de post die niemand nodig had. Maar iets maken is altijd beter dan niets maken, ook als de uitkomst middelmatig is. De koe schilderen is oefening, en er is geen enkele maker die niet met slechte koeien is begonnen.

Wat ik wel scherp wil houden is het onderscheid dat ik bij mijn eigen berichten gebruik. Maak je iets om je begrip te vergroten en dat van anderen, of om gezien te worden? Dat eerste is de derde trede, ook als het resultaat lelijk is. Het tweede is ego met een productvorm eromheen, ook als het mooi is.

En de eerlijkheid gebiedt dat ik daar zelf voortdurend aan de verkeerde kant dreig te belanden. Dit manuscript zit vol observaties over anderen. De enige verdediging die ik heb, is dat alles wat erin staat na te rekenen is, en dat een lezer er iets aan moet hebben. Op de dag dat dat niet meer zo is, is dit ook gewoon een schilderij van een koe.

Zie ook Bekwaamheid blijkt uit wat je met de stof kunt maken, Shadowban is een verklaring die niets verklaart en Label elke bevinding op bewijsniveau.