Twee grondrechten, twee reacties¶

Raak de vrijheid van meningsuiting aan en het land staat op zijn kop. Mensen posten, demonstreren, lijmen zich aan het wegdek. De verontwaardiging is onmiddellijk en breed.

Privacy staat in dezelfde grondwet, artikel 10, en wordt dagelijks op grote schaal geschonden. Niet ver weg, maar op het glazen plaatje waar de gemiddelde Nederlander uren per dag naar kijkt. Op 59,8 procent van de 1.718 overheidssites die ik in juli mat, gebeurde het al voordat de bezoeker iets kon kiezen.

Daar komt geen mens voor de deur uit.

De makkelijke verklaring is dat mensen privacy minder belangrijk vinden. Die klopt niet met wat ze zeggen als je het vraagt, en ook niet met hoe ze reageren als het hen persoonlijk overkomt. De betere verklaring is dat elk mechanisme dat verontwaardiging opwekt bij tracking stelselmatig ontbreekt.

Er is geen gebeurtenis¶

Censuur heeft een moment. Iemand wordt gestopt, een bericht verdwijnt, een spreker wordt geweigerd. Er is een dader, een slachtoffer en een tijdstip.

Tracking heeft geen moment. Het is een doorlopend proces zonder waarneembare gebeurtenis. Ons morele apparaat is gebouwd op voorvallen, niet op processen. Er is nooit iets gebeurd om boos over te worden.

Dat is precies waarom het meetbaar maken het werk is. Een meting maakt van een proces een gebeurtenis: op deze dag, om dit tijdstip, op deze pagina, zonder dat er iets geklikt was, stonden deze cookies er al. Zie Hoe mijn scanner werkt, van bezoek tot bewijsstuk.

De taal is ontwapend¶

Surveillance heet marketing. Het heet cookies, analytics, personalisatie, partners, je ervaring verbeteren. Dat is geen toeval maar ontwerp.

Het woord koekje activeert geen enkel alarm. Zet er de feitelijke tekst neer en de klikratio ziet er anders uit. Op de gemeten overheidssites vond ik een cookie die letterlijk stg_returning_visitor heet, op 730 sites, geplaatst voordat de bezoeker iets mocht kiezen. Een cookie die vastlegt dat jij hier eerder was. Zo staat het er, in het Engels, in een naam die niemand leest.

De eufemismen zijn de vergunning.

Toestemming maakt de dader onvindbaar¶

Jij klikte akkoord. Daarmee is een structurele machtsongelijkheid juridisch omgezet in een vrijwillige transactie tussen gelijken.

Bij censuur bestaat die fictie niet. Niemand tekent een formulier waarin hij afziet van spreken. Dit is het enige grondrecht dat je met één klik kunt weggeven aan een partij die je nooit ziet, en dat is geen ongelukje in de wetgeving maar de kern van hoe het geregeld is.

Wat die klik waard is, staat elders: op 77,8 procent van de gemeten sites zonder herkende toestemmingsmodule veranderde er na een expliciete weigering niets. Zie Weigeren doet op vier van de vijf sites niets.

Protest is bij het ene recht de handeling zelf¶

Verzet tegen censuur is luider spreken. De handeling versterkt je positie.

Verzet tegen tracking is weigeren, en weigeren kost je toegang. Geen bank, geen werk, geen schoolapp, geen DigiD. Wie consequent nee zegt, sluit zichzelf uit van de samenleving.

Boosheid zonder uitweg dooft. Dat is aangeleerde hulpeloosheid, en ze is hier netjes ingebouwd.

Het verticale gat¶

Onze grondrechten-intuïtie is verticaal: burger tegen staat. We zijn getraind om staatsmacht te wantrouwen en veel minder om bedrijfsmacht te wantrouwen.

Maar de staat koopt gewoon in bij de bedrijven. En op overheidssites is de grootste ontvanger de overheid zelf: op 668 van 669 sites waar rijksoverheid.nl als partij optrad, laadde die verbinding al voor enige toestemming. Zie De rijksbrede analytics staat op 668 sites voor toestemming.

Precies het onderscheid dat onze woede uitschakelt, is het gat dat is opgezocht.

En de pijnlijkste¶

Vrijheid van meningsuiting heeft een luide beroepsgroep die eraan verdient en die het medium bezit: journalisten, uitgevers, schrijvers.

Privacy heeft diezelfde groep tegen zich, want hun exploitatie draait op advertentietechniek. Daarom lees je op een voorpagina zelden een stuk over de trackers op die voorpagina. Zie Achter de betaalmuur van nieuwssites staan de trackers gewoon aan.

Waarom artikel 10 niet redt wat artikel 7 wel doet¶

Bij meningsuiting is de handhaving de publieke woede zelf. Gratis, onmiddellijk, en niet af te schaffen.

Bij de persoonlijke levenssfeer is de handhaving doorgeschoven naar de AVG en naar een toezichthouder met een wachtrij. Het recht staat op papier, de sanctie staat in de wachtstand. Zie De privacytoezichthouder maakte melden steeds moeilijker.

Wat hieruit volgt voor het werk¶

Als het ontbrekende element zichtbaarheid is, dan is meten geen voorbereiding op de interventie. Meten ís de interventie.

Een cijfer maakt de gebeurtenis die er niet was. Een gepubliceerde meting geeft een dader, een tijdstip en een slachtoffer aan iets dat daarvoor alleen een proces was. Dat is de hele reden dat ik het bewijs bewaar en de methode erbij zet, en niet alleen de conclusie opschrijf. Zie Mijn werkwijze: van vermoeden naar bevinding.